Γράφει ο Ρακιτζής Χρήστος.
Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής στον εγκέφαλο που είναι απαραίτητος για πολλές νοητικές διεργασίες, συμπεριλαμβανομένου του ελέγχου της διάθεσης, των κινήτρων και της προσοχής. Συχνά συνδέεται με το σύστημα ανταμοιβής στον εγκέφαλο, όπου εκλύεται ως απάντηση σε ευχάριστες εμπειρίες ή ενθαρρυντική ενίσχυση. Ο κινητικός συντονισμός και έλεγχος είναι άλλες λειτουργίες που σχετίζονται με την ντοπαμίνη.
Η νευροαναπτυξιακή πάθηση γνωστή ως ΔΕΠΥ, ή Διαταραχή έλλειψης συγκέντρωσης/υπερκινητικότητας, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα ενός ατόμου για έλεγχο των παρορμήσεων και της συγκέντρωσης. Διακρίνεται από ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο παρορμητικότητας, υπερκινητικότητας και απροσεξίας που μπορεί να επηρεάσει τις καθημερινές δραστηριότητες και την ποιότητα ζωής.
Αν και η σχέση μεταξύ ντοπαμίνης και ΔΕΠΥ είναι περίπλοκη και ελάχιστα κατανοητή, οι έρευνες δείχνουν ότι η δυσλειτουργία της ντοπαμίνης σε ορισμένες περιοχές του εγκεφάλου μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στην εμφάνιση και έκφραση των συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ. Ακολουθούν ορισμένες σημαντικές παρατηρήσεις όσον αφορά τη σχέση μεταξύ ντοπαμίνης και ΔΕΠΥ:
- Η ντοπαμίνη και το σύστημα ανταμοιβής: Η ντοπαμίνη απελευθερώνεται από το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου ως αντίδραση σε ευχάριστα γεγονότα. Μπορεί να υπάρχουν διαφορές στον τρόπο με τον οποίο απελευθερώνεται και επεξεργάζεται η ντοπαμίνη στον εγκέφαλο των ατόμων με ΔΕΠΥ όσον αφορά τις ανταμοιβές και τα κίνητρα. Αυτό μπορεί να καθιστά δύσκολη τη διατήρηση των κινήτρων και της συγκέντρωσης για εργασίες που δεν παρέχουν άμεση ικανοποίηση.
- Μεταφορέας ντοπαμίνης: Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, το σύστημα μεταφοράς ντοπαμίνης μπορεί να είναι ελαττωματικό σε άτομα με ΔΕΠΥ. Τα επίπεδα ντοπαμίνης στον εγκέφαλο ρυθμίζονται από τον μεταφορέα ντοπαμίνης, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την επαναρρόφηση της ντοπαμίνης αφού αυτή έχει παραχθεί. Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ θα μπορούσαν να επιδεινωθούν από τη δυσλειτουργία αυτού του συστήματος.
- Φαρμακευτική αγωγή: Πολλά από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της ΔΕΠΥ, ιδίως τα διεγερτικά όπως η μεθυλφαινιδάτη και η αμφεταμίνη, δρουν καθιστώντας περισσότερη ντοπαμίνη προσβάσιμη σε ορισμένα μέρη του εγκεφάλου. Για τα άτομα με ΔΕΠΥ, τα φάρμακα αυτά μπορούν να βοηθήσουν στην προσοχή, την εστίαση και τον έλεγχο των παρορμήσεων.
- Ορισμένες γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τη διαταραχή έχουν σχέση με τις ντοπαμινεργικές οδούς. Η ανάπτυξη και η λειτουργία των υποδοχέων και των μεταφορέων ντοπαμίνης στον εγκέφαλο μπορεί να επηρεαστεί από διάφορες γενετικές μεταβλητές.
Ενώ η δυσλειτουργία της ντοπαμίνης μπορεί να παίζει ρόλο στη ΔΕΠΥ, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι και άλλοι παράγοντες παίζουν επίσης ρόλο στην εν λόγω διαταραχή. Πολλαπλοί γενετικοί, περιβαλλοντικοί και νευρολογικοί παράγοντες αλληλεπιδρούν για να προκαλέσουν την περίπλοκη διαταραχή που είναι γνωστή ως ΔΕΠΥ. Η συμπεριφορική θεραπεία και, περιστασιακά, η φαρμακευτική αγωγή που μπορεί να βοηθήσει στην εξισορρόπηση της ντοπαμίνης και στην ενίσχυση της προσοχής και του ελέγχου των παρορμήσεων χρησιμοποιούνται συνήθως για τη θεραπεία της ΔΕΠΥ. Για να αναπτύξουν την καλύτερη θεραπευτική στρατηγική για τις μοναδικές τους ανάγκες, τα άτομα με ΔΕΠΥ πρέπει να συνεργαστούν με ειδικούς ιατρούς.
